10) Kalabalığın İnşa Edildiği Yer
Futbolun, gücün ve ideolojinin aynı mekânda buluşması
Bu yazıda Remarkable Football Grounds kitabından faydalanılmıştır.
Stadyumlar her zaman sadece futbol için inşa edilmez. Bazı örneklerde asıl mesele futbolun kendisi değil, o futbolun etrafında toplanan kalabalığın nasıl göründüğü, nasıl yönlendirildiği ve neyi temsil ettiğidir. Devletlerin, rejimlerin ve iktidar yapılarının futbolla kurduğu ilişki, bu tür stadyumlarda daha açık okunur: tribünler büyür, mimari ağırlaşır, anlam futbolun önüne geçer. Bu yazıdaki sahalar, futbolun bir spor olmanın ötesine taşındığı; kitle, temsil ve güç gösterisinin parçası hâline geldiği yerlerde duruyor.
Rungrado 1 Mayıs Stadyumu: Kalabalığın Kendisi (Kuzey Kore)
Pyongyang’daki Rungrado 1 Mayıs Stadyumu, futbolun boyutlarının insan ölçeğini aştığı yerlerden biri. İnşa edildiği andan itibaren “en büyük” olma iddiasıyla anılan bu yapı, kapasitesiyle değil, temsil ettiği şeyle dikkat çekiyor. Tribünlere bakıldığında futbol sahası neredeyse geri planda kalıyor; asıl sahne, onu çevreleyen devasa mimari ve düzenlenmiş kalabalık.
Stadyum 1989’da açıldığında, dönemin siyasi iklimiyle doğrudan bağlantılı bir gösteri alanı olarak düşünülmüş. Çatıyı oluşturan yaprak benzeri kemerler, Kore ulusal çiçeği manolya göndermesiyle tasarlanmış.
Kitapta özellikle altı çizilen noktalardan biri, Rungrado’nun futbol maçlarından çok kitlesel gösterilerle anılması. “Mass Games” adı verilen organizasyonlarda (bizim 23 Nisan, 19 Mayıs’ımızın benzeri) on binlerce insan senkronize hareketlerle tribündekileri selamlıyor. Bu etkinliklerde saha, futbol için ayrılmış bir alan olmaktan çıkıyor; koreografi için kullanılan bir zemin hâline geliyor. Futbol burada yalnızca bu dev düzenin içine yerleştirilmiş unsurlardan biri.
Buna rağmen Rungrado, futbol tarihinde tamamen sembolik bir dipnot değil. 2018’de Kuzey ve Güney Kore milli takımları arasında oynanan karşılaşma, stadyumun futbol açısından en çok hatırlanan anlarından biri. Seyircisiz oynanan bu maçta, tribünlerin büyüklüğü ile içindeki boşluk arasındaki tezat kitabın da vurguladığı çarpıcı detaylardan biri. Kalabalık için inşa edilmiş bir yapının, futbol oynanırken sessiz kalması, Rungrado’nun ne için var olduğunu daha net gösteriyor.
Rungrado 1 Mayıs Stadyumu’nda futbol, kendini anlatmaya çalışmaz. Tribünler alkıştan çok düzeni temsil eder, mimari heyecandan çok ağırlık taşır. Bu sahada futbolun rolü, duyguyu yükseltmek değil; zaten önceden belirlenmiş bir görsel ve politik çerçevenin içinde yer almaktır. Kitabın yaklaşımıyla bakıldığında, Rungrado bir futbol stadyumundan çok, futbolun nasıl kullanılabildiğini gösteren bir yapı olarak okunur.
